Technologia i historia

Halo w F1 - historia, kontrowersje i wypadki, w których pomogło kierowcom

Halo to tytanowy łuk osłaniający głowę kierowcy F1. Historia, kontrowersje, konstrukcja i wypadki, w których ochroniło kierowców.
Redakcja GrandPrix.com.pl · 4 min czytania ·
Halo w F1 - tytanowy łuk osłaniający głowę kierowcy

Halo to tytanowy łuk osłaniający głowę kierowcy F1 - wprowadzony w 2018 r. mimo krytyki części kierowców, kibiców i komentatorów, głównie z powodu wyglądu osłony. Od tamtej pory to urządzenie wielokrotnie chroniło kierowców w groźnych wypadkach. Ten artykuł opisuje historię halo, kontrowersje wokół jego wprowadzenia, ewolucję konstrukcji i konkretne wypadki, w których halo ochroniło kierowców.

Geneza - wypadek Felipe Massy i śmierć Justina Wilsona

Jednym z impulsów do prac nad osłoną głowy w samochodach Formuły 1 był wypadek Felipe Massy w 2009 r. na Hungaroring. Brazylijczyka w głowę uderzyła sprężyna, która oderwała się od bolidu Rubensa Barrichello. Złamanie czaszki wykluczyło go z reszty sezonu 2009; sprężyna trafiła go tuż nad lewym okiem, a Massa po operacji wrócił do ścigania w sezonie 2010.

Sześć lat później, w 2015 r., Justin Wilson zginął w IndyCar od fragmentu wraku innego bolidu, który spadł mu na hełm. Po śmierci Wilsona i wcześniejszych wypadkach FIA przyspieszyła prace nad osłoną głowy; pierwszy test halo na torze odbył się w lutym 2016 r. w Barcelonie (Ferrari, Kimi Räikkönen).

Trzy konkurencyjne projekty

W latach 2016-2017 FIA i zespoły testowały na torze trzy rozwiązania:

  • Aeroscreen - przezroczysta osłona kokpitu zaprojektowana przez Red Bull Advanced Technologies i sprawdzona w piątkowym treningu GP Rosji 2016. Trafiła ostatecznie do IndyCar od 2020 r.
  • Shield - niska osłona z poliwęglanu testowana w 2017 r. przez Vettela na Silverstone. Po jednym okrążeniu Vettel skarżył się na zniekształcony obraz i zawroty głowy - pomysł porzucono.
  • Halo - tytanowy łuk z centralną kolumną przed twarzą. Główny zarzut wobec halo dotyczył wyglądu; część kierowców zwracała też uwagę na ograniczenie widoczności.

Opór - kierowcy, zespoły, fani

Wprowadzenie halo w 2018 r. wywołało burzę.

Sami kierowcy byli podzieleni - Hamilton początkowo niechętny, Räikkönen po pierwszym teście w 2016 r. ocenił, że halo ma niewielki wpływ na widoczność, Verstappen widział problem z widocznością z kokpitu. Po wprowadzeniu halo większość kierowców oceniała, że przyzwyczaja się do niego bez dużych problemów, choć część zwracała uwagę na utratę widoczności.

Konstrukcja - co potrafi halo

Halo jest zbudowane z tytanu Grade 5 (stop Ti-6Al-4V) i produkowane przez trzech zatwierdzonych przez FIA wytwórców według jednej specyfikacji. Wymagania FIA:

  • Konstrukcja przechodzi statyczne próby obciążeniowe rzędu 116-125 kN przyłożone z góry (ok. 12 ton); zespoły porównują to do ciężaru londyńskiego autobusu piętrowego.
  • Masa halo wynosi około 7 kg; FIA zapowiedziała przetarg na lżejszą wersję (do ok. 1 kg mniej) do stosowania w latach 2026-2030.
  • Halo jest zamocowane do podwozia w trzech punktach.
  • Test FIA: uderzenie kołem z oponą (zestaw o masie ok. 20 kg) z prędkością 225 km/h.

Wypadki, w których halo odegrało istotną rolę

Do znanych przypadków, w których halo odegrało istotną rolę, należą:

  • Charles Leclerc, Spa 2018 - McLaren Fernando Alonso, wyrzucony w powietrze po kolizji z Nico Hülkenbergiem na pierwszym zakręcie, przeleciał nad Sauberem Leclerca. Na halo Leclerca zostały ślady po kontakcie z McLarenem, a kierowca ocenił, że osłona prawdopodobnie mu pomogła.
  • Romain Grosjean, Bahrajn 2020 - przebicie się przez stalową bandę z prędkością 192 km/h i pożar - kierowca wydostał się z płomieni po niespełna 30 sekundach. Według raportu FIA halo zadziałało zgodnie ze specyfikacją i znacząco ograniczyło ryzyko kontaktu głowy kierowcy z barierą. Według raportu FIA jego lewa stopa była początkowo uwięziona w uszkodzonym kokpicie, ale kierowca opuścił płonący bolid o własnych siłach.
  • Zhou Guanyu, Silverstone 2022 - bolid ślizgał się dachem do dołu po torze, przekroczył żwirowe pobocze i po przejściu nad ścianą opon zatrzymał się między nią a ogrodzeniem. W trakcie ślizgu halo pozostało nieuszkodzone, natomiast element ochronny za głową kierowcy (roll hoop) oderwał się, co skłoniło FIA do zaostrzenia przepisów od 2023 r.
  • Tadasuke Makino, F2 Barcelona 2018 - po kontakcie bolid Nirei Fukuzumiego przeleciał nad samochodem Makino i uderzył w jego halo (wyścig sprinterski F2 w Barcelonie, 13 maja 2018 r.).

Halo w innych seriach

Halo wprowadzono też w seriach pomocniczych i w Formule E:

  • F2 - od 2018 r., F3 - od 2019 r.
  • Formula E - od sezonu 5 (2018-2019).

Krytyka i ewolucja

Mimo kilku głośnych przypadków, w których kierowcy przypisywali halo ochronę zdrowia lub życia, halo nadal ma krytyków. Główne zarzuty:

  • Estetyka - niektórzy uważają, że niszczy „czystą” linię F1.
  • Utrudniona ewakuacja kierowcy, gdy samochód leży na dachu - po wypadku Zhou Guanyu w 2022 r. wydobycie kierowcy trwało dłuższą chwilę.

Powiązane: historia bezpieczeństwa F1 - sezon 1989 z erą bez halo opisaliśmy w Senna vs Prost - najgorętsza rywalizacja. Szerszy kontekst, od lat 60. po bandy TecPro, daje tekst Bezpieczeństwo F1 - od Halo do bandy TecPro.