Karting

Historia kartingu - od kalifornijskich warsztatów do Formuły 1

Historia kartingu: od kalifornijskiego warsztatu Arta Ingelsa w 1956 do globalnej dyscypliny. Senna, Schumacher, Hamilton, Verstappen - wszyscy zaczynali od kartingu.
Redakcja GrandPrix.com.pl · 6 min czytania ·
Historia kartingu - od włoskich warsztatów do Formuły 1

Historia kartingu - jak narodził się najpopularniejszy motorsport świata

Karting to dziś dyscyplina dostępna dla każdego, kto chce poczuć motorsport. Ale niewielu wie, że narodził się jako prowizoryczna konstrukcja w warsztatach Kalifornii lat 50., a do prawdziwej formy doszedł dzięki włoskim inżynierom. Od pierwszego „Kart” Arta Ingelsa po obecne mistrzostwa świata - to fascynująca historia, która łączy dziecięce zabawy mechaników z najwyższymi szczytami sportu motorowego.

1956 - narodziny kartingu w Kalifornii

Pierwszy „kart” zbudowali Art Ingels - mechanik z firmy Kurtis Kraft, znanej z produkcji samochodów dla wyścigów Indianapolis 500 - oraz Lou Borelli. W 1956 roku Ingels wziął rurową ramę, dwusuwowy silnik West Bend z kosiarki i cztery małe koła i zbudował maleńki pojazd dla zabawy. Pierwsze jazdy odbywały się na parkingach, m.in. przy stadionie Rose Bowl w Pasadenie.

W ciągu kilku miesięcy lokalni mechanicy zaczęli kopiować konstrukcję. Pierwsze „kart-races” odbywały się na parkingach supermarketów i opuszczonych pasach startowych - bez regulaminu, bez kasków, bez ubezpieczenia. To była czysta zabawa wczesnej rewolucji motoryzacyjnej Ameryki.

1957-1960 - pierwsza komercjalizacja

W 1958 roku Duffy Livingstone, Roy Desbrow i Bill Rowles, wspólnicy z warsztatu tłumików GP Mufflers, założyli w Monrovii w Kalifornii Go Kart Manufacturing Company; w Azusie firma miała później tor i zakład. Zestawy do samodzielnego złożenia sprzedawali wysyłkowo za 129 dolarów. Nazwa Go Kart Manufacturing Company spopularyzowała słowo „go-kart”.

W 1962 roku FIA powołała Commission Internationale de Karting (CIK); to ten sam organ, który dziś działa jako CIK-FIA i prowadzi FIA Karting, a nie jego poprzedniczka. Pierwsze mistrzostwa świata w kartingu rozegrano w 1964 roku na torze Pista d’Oro w Rzymie.

1960-1970 - eksplozja popularności w Europie

Karting szybko zyskał ogromną popularność w Europie, zwłaszcza we Włoszech, Francji, Wielkiej Brytanii i Niemczech. To Włosi (m.in. firmy z Lombardii) zaczęli rewolucjonizować technologię - wprowadzili silniki dwusuwowe wysokoobrotowe, lekkie ramy chromowo-molibdenowe, bardziej zaawansowane skrzynie biegów. Włoska tradycja „produkujemy najlepszy sprzęt motorsportowy” zaczęła się właśnie wtedy w kartingu.

W 1959 roku w Lissone powstała marka Birel (Włochy) - do dziś jeden z najważniejszych producentów ram kartingowych. Równolegle rozwijał się włoski Tony Kart, dziś jedna z czołowych marek; rok założenia podawany jest niejednolicie (1958 lub 1959). Te firmy zdominowały kategorie profesjonalne do dziś.

1970-1990 - pierwsze nazwiska F1 z kartingu

Lata 70-80 to era, w której karting przestał być tylko hobby. Stał się formalną drogą do prawdziwego motorsportu. Pierwsze nazwiska, które zaczęły karierę od kartingu i osiągnęły sukces w F1:

  • Riccardo Patrese (Włochy) - karting od wieku 9 lat, mistrz świata w kartingu 1974, F1 1977-1993, 256 startów (rekord do 2008 roku, gdy Rubens Barrichello przekroczył jego liczbę zgłoszeń).
  • Alain Prost (Francja) - karting od wieku 14 lat, 4-krotny mistrz świata F1 (1985, 1986, 1989, 1993).
  • Ayrton Senna (Brazylia) - pierwsze zawody kartingowe w wieku 13 lat (1973), 3-krotny mistrz świata F1 (1988, 1990, 1991), przez wielu uważany za jednego z największych kierowców w historii.
  • Michael Schumacher (Niemcy) - karting od 1973 (w wieku 4 lat), 7-krotny mistrz świata F1; rekord siedmiu tytułów wyrównał Lewis Hamilton w 2020 roku.

Kierowcy tej generacji zaczynali w bardzo różnym wieku: Schumacher w wieku 4 lat, Patrese w wieku 9 lat, Senna w wieku 13 lat, a Prost w wieku 14 lat. Szczegóły w naszym artykule o kartingu dla dzieci.

1990-2000 - globalizacja sportu

W latach 90. karting stał się prawdziwie globalny. Powstały lokalne federacje w Azji, Ameryce Południowej, Australii. Mistrzostwa świata CIK-FIA stały się obowiązkowym przystankiem dla każdego, kto myślał o karierze w F1.

W tym okresie zaczęli karierę kierowcy, którzy dominowali F1 w latach 2000-2010:

  • Fernando Alonso - pierwszy kart dostał w wieku 3 lat, pierwszy wyścig wygrał w wieku 7 lat, 2-krotny mistrz świata F1 (2005, 2006).
  • Kimi Räikkönen - karting od 1989 (10 lat), mistrz F1 2007
  • Sebastian Vettel - karting od 1995 (8 lat), 4-krotny mistrz F1 (2010-2013)

2000-2020 - era mistrzów świata

Wielu obecnych i niedawnych mistrzów F1 zaczynało w kartingu w bardzo młodym wieku (od 4 do 8 lat):

  • Lewis Hamilton - karting od wieku 6 lat, 7-krotny mistrz świata F1 (rekord wspólnie ze Schumacherem).
  • Max Verstappen - karting od wieku 4 lat, 4-krotny mistrz świata F1 (2021-2024).
  • Charles Leclerc - pierwsze starty kartingowe w 2005 roku, wicemistrz F1 2022
  • Lando Norris - kart w wieku 8 lat, mistrz świata CIK-FIA w klasie KF (2014)
  • Oscar Piastri - mistrz FIA Formuły 3 (2020) i Formuły 2 (2021), w F1 od 2023

Karting dziś - sport dla mas i elite

Współczesny karting ma dwa wymiary:

  • Karting hobbystyczny - tory komercyjne, wynajem karta, pakiety dla rodzin i firm. Cele: rozrywka, integracja, pierwsza próba motorsportu
  • Karting competitive - sezonowe ligi (Mistrzostwa Polski, Europy, świata), własne karty, mechanik, finansowanie. Cele: kariera w motorsporcie

Najmłodsze klasy w Polsce to Baby ROK, Micro Max i Mini 60 (od 7-9 lat), a klasa OK-Junior w KMP jest dla zawodników od 12 do 14 lat; klasa KF3 już nie istnieje.

Najbardziej prestiżowe mistrzostwa kartingu

  • FIA Karting World Championship - najwyższa kategoria, klasy OK, OK-Junior i KZ (klasa KZ1 nie występuje w obecnych mistrzostwach). Coroczne mistrzostwa w różnych krajach
  • FIA Karting European Championship - europejska seria, jeden z najtrudniejszych cykli
  • WSK Super Master Series i WSK Euro Series - włoskie cykle premium; w kalendarzu WSK na 2026 nie ma serii o nazwie Champions Cup.
  • Rotax Max Challenge Grand Finals - światowy finał klasy Rotax, popularna kategoria amatorska
  • Kartingowe Mistrzostwa Polski PZM 2026 - klasy Junior OK, OK-N, KZ2 i KZ2 Masters; osobne Mistrzostwa Polski Młodzików mają klasy Baby ROK, 125 Micro Max i Mini 60.

Karting w Polsce - historia i obecność

Polski karting ma długą tradycję - kartodrom w Bydgoszczy, budowany w latach 1976-1979, gościł mistrzostwa Europy w 1977 i 1979 roku, a we wrześniu 1994 roku mistrzostwa świata w formule C. Najsłynniejszy polski kierowca, Robert Kubica (F1 2006-2010, 2019 i 2021, zwycięzca 24h Le Mans 2025), w kartingu zdobył sześć tytułów krajowych w trzy lata, a w 1998 roku jako pierwszy obcokrajowiec wygrał międzynarodowe mistrzostwa Włoch juniorów.

Dlaczego karting buduje przyszłych mistrzów F1?

Karting uczy umiejętności, których nie da żaden inny sport:

  • Kontrola pojazdu na granicy przyczepności - kart, lekki i z małymi oponami, ślizga się przy każdym przyspieszeniu i hamowaniu
  • Wczytywanie zachowań pojazdu - bez wspomagań, kierowca musi czuć każdy ruch
  • Strategiczne myślenie podczas wyścigu - kiedy wyprzedzać, kiedy bronić linii, jak oszczędzać opony
  • Decyzyjność pod ciśnieniem - w 0.3 sekundy musisz zdecydować, czy wejść w lukę między rywalami
  • Fizyczna wytrzymałość - kart nie ma wspomagania kierownicy, a finały Kartingowych Mistrzostw Polski mają 14-16 km.

To dlatego praktycznie wszyscy mistrzowie F1 ostatnich 30 lat ucząli się fundamentów właśnie w kartingu. Niektóre fundamenty można zbudować tylko tam.

Karting w przyszłości - elektryfikacja

Następna dekada to era kartingu elektrycznego. W 2024 roku klasa Rotax E20 w ramach Rotax MAX Challenge Euro Trophy została pierwszą międzynarodową serią kartów elektrycznych zatwierdzoną przez CIK-FIA, a FIA wprowadza kolejne kategorie e-kartingu (Mini, Junior, Senior). Atuty: cisza, brak emisji. Profesjonalne tory zaczynają oferować sesje na elektrycznych kartach jako alternatywę dla benzynowych.

Co dalej?

Jeśli artykuł rozbudził twój zainteresowanie kartingiem, masz kilka opcji:

Podsumowanie

Historia kartingu to historia od kalifornijskiego warsztatu w 1956 roku do globalnej dyscypliny z milionami uczestników. Od mechaników, którzy budowali pojazdy z części od kosiarek, do młodych mistrzów świata, którzy w karcie zaczynali w wieku 4 lat. Karting jest najtańszym i najbardziej dostępnym wejściem do motorsportu - bez zmian od 70 lat. Zarezerwuj pierwszą sesję na najbliższym torze i sam zobacz, dlaczego ten sport ma tak głębokie korzenie.

Profil kierowcy: Przeczytaj sylwetkę kierowcy Karol Basz - polskiego mistrza świata CIK-FIA w klasie KF z 2015 roku.